Het verhaal

Het is 1992. Twee broers, Jan en Marcel van der Linden die het klooster tot die tijd hadden bewoond, hadden haar verlaten.
Het kasteel was voor diverse doeleinden gebruikt, maar was in wezen niet goed bewoonbaar.
Toch trok het een derde broer, Chiel van der Linden, om de vrijgekomen ruimte in te nemen.
Hij woonde en werkte in die tijd in Groningen, evenals zijn partner Myrke Stalman. De kans deed zich voor om uit het onderwijs te stappen en voor zichzelf te beginnen. Er kwam een voorlopig huurcontract en Chiel kon samen met partner Myrke beginnen met zijn bureau voor managementtrainingen.
Het kasteel zelf was door haar bouwkundige staat voor gebruik door het bureau niet gemakkelijk in te zetten, zodat een alternatieve invulling ervan voor de hand lag. Die diende zich vrijwel gelijktijdig aan.

In 1990 valt Irak Koeweit binnen. In 1991 start de Golfoorlog en staat de wereld op z'n kop.
Het is een moment voor herbezinning, uiteraard ook voor Chiel en Myrke. Zij besluiten het kasteel een bestemming te geven door er een plek voor kinderen te creëren.
Met zekere regelmaat dienen zich groepen of groeperingen aan die "iets" willen organiseren voor kinderen. Dat "iets" is was divers: een kampeerweekend, een schooldag, scouting, wat dan ook.
Een echte definitie van de doelgroep werd met opzet niet gegeven. Daarvoor was het enerzijds te pril, maar wilde Chiel en Myrke de gebruikers ook niet teveel beperken. Duidelijk was wel dat het niet bedoeld was als min of meer commercieel speelpaleis.
Het bleek dat ook synergie te realiseren was met het managementbureau. Zo konden bijvoorbeeld in het kader van ... trainingen opknapactiviteiten worden georganiseerd die het kasteel ten goede kwamen.
Het idee voor een Kinderkasteel werd geboren.

In 1995 kan Nieuw Herlaar worden aangekocht en breekt het moment aan om zich verder te bezinnen op de toekomst van het kasteel met kinderen. Chiel en Myrke besluiten twee stichtingen in het leven te roepen: in december 1995 passeert de stichtingsacte van de Stichting Kinderkasteel dat uitvoering gaat geven aan de activiteiten ten behoeve van het Kinderkasteel en een Stichting Vrienden van het Kinderkasteel dat het beheer van sponsorgelden en dergelijke zou gaan regelen.
De doelstellingen maken nog niet gewag van een doelgroep die later zou worden aangeduid als "bijzondere kinderen", maar duidelijk was wel dat er een ontwikkelingsdoelstelling in lag.

Aan het idee kinderkasteel wordt ruimer aandacht besteed door onder meer een kerstviering en aandacht in het Jeugdjournaal. Er komt een speeltuin met houten speeltoestellen, en een klein open lucht theater bestaande uit een cirkel van zitplaatsen en een aantal bouwketen voor opslag en verkleedruimte die de ruimte van het theater begrensde en tot een knus geheel maakte.

Er komt ook een geregelde gebruiker in de vorm van het Lava-team uit Waalwijk, dat in de weekenden met een groot aantal vrijwilligers en kinderen van het kasteel en de omliggende ruimte gebruik gaat maken.
Het zijn kinderen met motorische of geestelijke achterstand, kinderen die hyperactief zijn, kinderen met lichte vormen van autisme, allergieën, astma, enzovoort, die zich lekker kunnen uitleven en zichzelf zijn.

Belangstelling voor het kasteel en haar mogelijkheden is er vanuit de doelgroep verder wel, maar het heeft een sterk ad-hoc karakter. Het genereren van middelen om het kinderkasteel meer body te geven, slaagt maar matig.
Dan proberen Chiel en Myrke het professioneler te gaan benaderen.

Per 1 mei 1999 wordt Judith Koops als coördinator aangesteld die geheel in stijl van het Kinderkasteel de welluidende naam "Regelfee" kreeg. Zij kreeg de opdracht het Kinderkasteel meer toegankelijk te maken, de uitvoerende coördinatie van de activiteiten op zich te nemen en sponsor- en subsidiegelden te werven.
De nieuwe coördinator ging voortvarend aan de slag.
Er werd een boekje gemaakt dat het Kinderkasteel en het achterliggende idee presenteerde, een boekje met tekeningen van Thé Tjong-Khing en teksten van Judith.

Er kwam een kasteelkrant, er werd gepromoot, tot in Amsterdam aan toe. Daarbij werd al snel duidelijk dat behoefte zou bestaan aan een klein legertje van vrijwilligers voor allerlei hand en spandiensten. Daartoe werd op zondag 5 september 1999 een open dag georganiseerd gericht op het bijeenbrengen van vrijwilligers.

Financieringsmogelijkheden werden onderzocht en de werving werd opgenomen.
Er werd georiënteerd op de mogelijkheid het kasteel op te knappen, waarbij contact gelegd werd met de Rijksuniversiteit Leiden en een Belgische restauratieopleiding. Subsidie om het kasteel op te knappen kon echter vooralsnog niet worden verkregen.
Het project stond in het provinciaal monumentenprogramma 2000-2005 wel opgenomen, maar werd door de gemeente niet geprioriteerd.

Het bleek echter moeilijk om de financiering van de kinderkasteelactiviteiten voldoende spoedig op gang te krijgen, zodat eigenlijk té snel moest worden besloten het projectbureau te ontbinden en het project te beëindigen. Met het inmiddels geformeerde team van vrijwilligers werd verder gezocht naar mogelijkheden om de activiteiten sterk door te kunnen zetten. Helaas te zeer bleek door het vertrek van Judith een coördinatievacuüm te zijn ontstaan, waardoor het moeilijk was met de achtergebleven vrijwilligers - tachtig in getal - op de ingeslagen weg verder te gaan. De groep vrijwilligers slonk snel en vernieuwde zich deels tot een vijftiental met wie op een lager activiteitenniveau verder werd gegaan.

Toch konden nieuwe successen worden gescoord. Zo leverde Vitae door middel van een personeelsdag een flinke bijdrage waarbij met zo'n 325 mensen het interieur van het kasteel werd opgeknapt.
Cursisten van de opleiding projectmanagement van KPN realiseerde met hulp van vele kleinere sponsors een kinderboerderij, dat de passende naam "Het Beestjeskasteel" kreeg.

Onderzocht werd nog of een bestemming als logeerhuis ten behoeve van gezinnen in de ambulante geestelijke gezondheidszorg een optie zou kunnen zijn. Het Lava-team groeide in die periode fors en kreeg mogelijkheden om een aanzienlijke som gelds in het kasteel te investeren.
Hoewel onderkend werd dat hier potentiële mogelijkheden lagen, werd een oplossing in de sfeer van een gezondheidsvoorziening voor één gebruiker niet geambieerd. Daarmee zou het streven om zelf een voorziening te hebben voor een pluriforme groep van gebruikers met een even pluriform scala aan activiteiten, in feite de grote charme van het Kinderkasteel, te veel geweld zijn aangedaan. In 2002 vertrekt het Lava-team daarom naar een eigen locatie

Het initiatief van het Kinderkasteel past in een tijdsbeeld. Joke Leenders, werkzaam bij Reinier van Arkel, vat het verschijnsel samen in de term "verwenzorg".
In veel van onze instellingen, zowel in de psychiatrie, in de verpleeghuiszorg, in instellingen voor jeugdzorg, zijn bewoners of zo men wil cliënten opgenomen voor behandeling en verblijf.
Aan hun behoefte om eens extra aandacht te krijgen, om een dag uit de sleur te zijn, kan in die instellingen nauwelijks tegemoed worden gekomen. En dat was voor het Kinderkasteel toch de belangrijkste doelstelling. Niet voor niets werden de productie van het Kinderkasteel gemeten in "kinderlachdagen".

Het zijn niet alleen een aantal landgoedbezitters zoals Chiel en Myrke van der Linden en vrijwilligers die zich realiseren dat dit voorziet in een reële behoefte, maar ook bedrijven zien dat in toenemende mate. Er zijn nu inmiddels vele bedrijven die hun maatschappelijke betrokkenheid willen tonen door initiatieven als het Kinderkasteel te steunen. Het blijkt echter moeilijk partijen en belangen bij elkaar te brengen. Het eenvoudigst lijkt het te realiseren in die situaties waar voor kinderen wordt gewerkt die een zichtbare en zware handicap hebben. Geweldige initiatieven als Villa Pardoes hebben het daarom aanzienlijk minder moeilijk fondsen te mobiliseren.

In 2003 en 2004 wordt wel duidelijk dat het de nog overgebleven vrijwilligers het niet zal lukken het idee van het Kinderkasteel zo veel verder te dragen dat het nu echt levensvatbaar wordt. De groep is te klein en niet voldoende coherent.
Op .... april 2005 is en nog een open dag, oorspronkelijk bedoeld om nieuwe vrijwilligers te werven, waarop zo'n 800 bezoekers, groot en klein afkomen, maar dan is al duidelijk dat het initiatief te Nieuw Herlaer zal worden beeindigd.
In het belang ook van het behoud van het cultuurgoed dat Nieuw Herlaar vertegenwoordigt is dan al besloten het te verkopen. Dat besluit viel in de eerste maanden van 2005.

In de zomermaanden kon het kasteel nog worden gebruikt door de doelgroepen waarvoor het bestemd was. Op 1 oktober vond de apotheose plaats. De laatste dag was bestemd voor 35 kinderen en hun begeleiders van het asielzoekerscentrum uit Heemskerk. ’Mooi eind van een prachtig verhaal’

door Brigitte de Swart

Maandag 3 oktober 2005 - Halder.
Ruim dertig kinderen van het asielzoekerscentrum in Heemskerk waren zaterdag te gast op kasteel Herlaer in Halder. Het was de laatste KinderLachDag in het dertienjarig bestaan van het KinderKasteel. Een dag met een lach en een traan.


Adrie Gloudemans leerde kinderen trommelen. (Foto Clemens Le Blanc)
„Heb je wel ’s goed naar een boom gekeken?“ vraagt troubadour Adrie Gloudemans aan 33 verwachtingsvolle gezichtjes. „De blaadjes plukken de geheimen van de wind zo uit de lucht.“ Met zijn verteltheatervoorstelling heeft de Rosmalense troubadour de kinderen in no time op zijn hand. Zeker als ze een Afrikaanse trommel in handen krijgen, is het hek van de dam. De kinderen trommelen er lustig op los en weten er een heus ritme uit te krijgen.
Het is deze middag vooral lachen geblazen. En dat is ook precies de bedoeling van de KinderLachDagen op KinderKasteel Herlaer.
Het is de allerlaatste in een reeks van vele. Duizenden kinderen beleefden er in de afgelopen dertien jaar een onvergetelijke dag. „Als je te horen krijgt ’juf, dit was de mooiste dag van mijn leven’, dan weet je waar je het voor doet“, zegt vrijwilligster Pia Beenen uit Cromvoirt. „Deze locatie in combinatie met de functie is uniek. Al worden de KinderLachDagen elders voortgezet, het zal nooit meer hetzelfde zijn.“
Voor Chiel van der Linden en Myrke Stalman, oprichters van de Stichting KinderKasteel, speelt de toekomst vandaag even geen rol. „Deze KinderLachDag is een mooi einde van een prachtig verhaal“, schetst Van der Linden. „Het nieuwe muziekstuk moet nog worden geschreven, maar de stichting blijft voortbestaan.“ Het besef dat het kasteel nu definitief de deuren sluit voor het publiek - het monumentale pand wordt vanaf 2006 grondig gerestaureerd - is wel even slikken, geven ze toe. „De cirkel is rond en dat geeft een goed gevoel. Tegelijkertijd is het ook een heel verdrietig moment“, aldus Stalman.
Dat is het ook voor de vrijwilligers die zich jarenlang hebben ingezet. Zoals Coen van Buuren uit Sint-Michielsgestel, die jarenlang belangeloos orgde voor het onderhoud. Hij gaat het kasteel missen. „Ik kwam hier al op mijn zestiende toen het nog een klooster was. Inmiddels ben ik bijna 79, dus ik hoor zo’n beetje bij het meubilair.“